De Bode: Solidariteit als vrouwenstrijd

“De proletarische vrouw vecht hand in hand met de man van haar klasse tegen de kapitalistische maatschappij” Clara Zetkin (1857-1933)

Ook in 2026 staat feminisme weer centraal voor ons als socialisten, niet alleen in Nederland maar over de hele wereld wordt gedebatteerd over reproductieve (arbeids)rechten, economische ongelijkheid bijvoorbeeld in loon), de toenemende femicide en algemeen geweld tegen vrouwen. Tegelijkertijd wordt ook een andere, prangende vraag steeds belangrijker: wie/wat wordt er eigenlijk bedoeld wanneer we het hebben over vrouwenrechten?

Voor ons als socialisten is dat natuurlijk geen abstracte vraag, feminisme heeft binnen onze socialistische traditie (en geschiedenis) altijd betekend dat we niet alleen kijken naar onze eigen individuele vrijheid, maar naar alle structuren in de maatschappij die ons ongelijk maken en onze vrijheid ontnemen. De mechanismen van het kapitalisme, het patriarchaat en sociale hiërarchieën zijn allemaal met elkaar verweven en voor die reden is de feministische strijd nooit los van onze algemene strijd voor het socialisme.

De socialistische wortels van feminisme

Veel van de vroegste feministische analyses binnen de (reproductieve) arbeidersbewegingen (waarbij reproductieve arbeid dingen zoals huishoudelijk werk zijn) kwamen van marxistische denkers, het waren zij die zagen dat de onderdrukking van vrouwen niet alleen een cultureel concept was, maar ook een economisch mechanisme.

Een bekende en geliefde russische revolutionair en marxistische feminist; Alexandra Kollontai schreef in haar werk De sociale basis van de vrouwenkwestie het volgende:

“De wereld van vrouwen is verdeeld, net als de wereld van mannen: een deel staat dicht bij de burgerlijke klassen, een ander deel bij het proletariaat.”

Versimpeld: vrouwen delen niet automatisch dezelfde belangen, klasse speelt een cruciale rol in onze gedeelde ongelijkheid. Een rijke vrouw kan andere vrouwen ook uitbuiten via arbeid. Arbeidersvrouwen in tegendeel ervaren dubbele last: zowel door loonarbeid als door onbetaald (verplicht) huishoudelijk werk.

Binnen het marxistisch-feminisme ontstond daardoor een begrip voor het feit dat de strijd tegen kapitalisme en de strijd tegen het patriarchaat met elkaar verbonden zijn.

Feminisme in de 21e eeuw

Meer dan een eeuw na de eerste socialistische feministen zijn er veel oneerlijke punten in de maatschappij aangestipt en wetten aangemaakt voor de rechten van arbeiders. Dankzij de dappere strijd hebben vrouwen stemrecht, toegang tot onderwijs en een grotere rol op de arbeidsmarkt. Er zijn helaas genoeg ongelijkheden die blijven bestaan…

Wereldwijd verdienen vrouwen nog steeds gemiddeld minder dan mannen en verrichten zij nog steeds het grootste deel van onbetaalde zorgarbeid. Geweld tegen vrouwen blijft een structureel (en grotendeelds onbehandeld) probleem. Deze realiteiten laten zien dat formele rechten niet automatisch leiden tot echte gelijkheid.

Het moderne feminisme houdt zich echter ook bezig met andere vormen van ongelijkheid. Thema’s zoals klasse, ras, migratieachtergrond en genderidentiteit beïnvloeden allemaal hoe mensen onderdrukking van anderen ervaren.

Waarom zijn transrechten onderdeel van feminisme?

Trans vrouwen worden vaak geconfronteerd met hoge niveaus van discriminatie, werkloosheid en geweld. Dit is geen losstaand probleem, het past in een breder mechanisme van hoe systemen van macht bepalen wie als “normaal” wordt gezien en wat telt als gepast en als ongepast.

Wanneer we onderscheid gaan maken tussen vrouwen, ongeacht op welke manier; wanneer wij vrouwen uitsluiten van bescherming of solidariteit, krimpt de kracht van feminisme en creëren wij onderling meer verdeeldheid onder elkaar, wanneer wij juist samen moeten komen om het patriarchaat te vernietigen!

Feminisme als collectieve strijd

De geschiedenis laat zien dat rechten nooit vanzelf komen. Stemrecht, arbeidsrechten en reproductieve vrijheid zijn allemaal het resultaat van collectieve strijd.

Vandaag staan feministen voor een keuze: Wordt feminisme een exclusieve beweging die grenzen trekt rond wie wel of niet meetelt (als feminist of zelfs als vrouw)? Of blijven feministen lid van een brede emancipatiebeweging die solidariteit en strijd voor gelijke rechten centraal stelt?

Voor ons als socialisten is het antwoord op deze vraag duidelijk. Feminisme is op zijn sterkst wanneer het verbonden is met een bredere strijd voor sociale rechtvaardigheid.

De strijd voor vrouwenrechten in het geheel is daarom niet alleen een strijd om individuele rechten (zoals eerder genoemd volgens onze socialistische traditie, waar verbintenis tussen mensen en de strijd tegen machtsposities en on-eerlijkheid ons verbindt ), maar om een samenleving waarin niemand wordt uitgebuit of uitgesloten

Die strijd - de strijd die wij als socialisten al meer dan een eeuw benadrukken - kan alleen gewonnen worden door collectieve organisatie en solidariteit