Vorige maand voerde ROOD Nijmegen een symbolische actie waarbij enkele straatnaamborden werden vervangen. Het ging om straten die zijn vernoemd naar historische figuren die een belangrijke rol speelden in het Nederlandse koloniale verleden, zoals de Generaal Smutsstraat en de Van Heutszstraat. ROOD Nijmegen vindt dat deze personen nog altijd op te veel plekken in het straatbeeld geëerd worden, denk aan de buste van Van Heutsz in Arnhem en de vele straten die hun naam dragen. Daarom is het tijd om na te denken over alternatieven.
Maar wie waren deze figuren eigenlijk, en hoeveel mensen weten nog naar wie deze straten zijn vernoemd?De Generaal Smutsstraat ligt in de Afrikaanderbuurt, een wijk die in de vorige eeuw werd gebouwd op initiatief van koningin Wilhelmina. Om de Nederlandse steun aan de Boerenrepublieken te benadrukken, kregen nieuwe wijken in steden als Nijmegen straten die werden vernoemd naar leiders en veldslagen uit de Tweede Boerenoorlog, zoals de Paul Krugerstraat en de Generaal Smutsstraat. Deze buurten werden bekend als de zogeheten “Transvaalbuurten”.
Jan Smuts, naar wie de straat in onze wijk is vernoemd, speelde als generaal een belangrijke rol in de Tweede Boerenoorlog. Later werd hij een invloedrijke politicus binnen de Unie van Zuid-Afrika. Hoewel hij internationaal bekendstaat als staatsman, was hij ook voorstander van segregatie en blanke suprematie. Hij zag de zwarte bevolking als onontwikkeld en niet in staat om Zuid-Afrika zelf te besturen. Daarmee legde hij de grondslag voor de latere apartheidsstaat.
In plaats daarvan stellen we voor om de straat te vernoemen naar Arnold van Hoogland.
Arnold van Hoogland was een Nijmegenaar die in 1937 vrijwillig naar Spanje vertrok om aan de zijde van de Spaanse Republiek te vechten tegen Franco en het oprukkende fascisme. Veel is er niet over hem bekend. Wat van hem bewaard is gebleven, zijn vooral de brieven van zijn moeder, die zichzelf omschreef als "antifascistische moeder" en wanhopig probeerde contact met haar zoon te krijgen. In een van haar brieven schrijft zij:
"Al eenige maanden hebben wij op ons schrijven taal noch teken gehad, zoodat wij mogen aannemen als dat er iets hapert. Hopende dat U mij de juiste inlichtingen zult verstrekken, ongeacht goed of slecht, die ik als anti-fascistische moeder consekwent aanvaardt. Hopend dat U speodig aan mijn verzoek zult voldoen teken ik in afwachting."
Arnold van Hoogland overleed vermoedelijk tijdens zijn werkzaamheden als kanonnier en ziekendrager in de Spaanse Burgeroorlog.
Aan de andere kant van Nijmegen ligt de Van Heutszstraat. Zoals eerder beschreven in een artikel van De Gelderlander is generaal Jo van Heutsz vooral bekend vanwege zijn rol bij de uitbreiding van Nederlands-Indië. Hij leidde de langdurige en gewelddadige onderwerping van Atjeh, in het noordwesten van Sumatra. Monumenten en straatnamen ter ere van Van Heutsz werden lange tijd gebruikt om het Nederlandse koloniale verleden te verheerlijken.
ROOD Nijmegen stelt daarom voor om de Van Heutszstraat te hernoemen tot de Cees Hametstraat.
Cees Hamet was liedjesschrijver, zanger, dichter én de eerste communist in de Nijmeegse gemeenteraad. Hij organiseerde grote stakingen in de bouw en streed voor betere arbeidsomstandigheden voor Nijmegenaren die in de werkverschaffing in Enter terechtkwamen. Maar Hamet was meer dan alleen activist. Hij schreef ook poëzie en liederen, vaak in het Nimweegs dialect, een taal die hem dierbaar was sinds zijn jeugd als weeskind in de Benedenstad.
Vele Nijmegenaren en hun politieke geschiedenis zijn in de vergetelheid geraakt. Van sommigen resteren slechts enkele brieven die getuigen van hun rol in het verzet. Juist deze mensen willen wij herinneren: Nijmegenaren die zich met overtuiging inzetten en soms zelfs hun leven gaven in de strijd tegen het fascisme. In plaats van generaals en koloniale machthebbers willen wij hen een plek geven in het straatbeeld en daarmee ook een blijvende plaats in de geschiedenis.
Bronnen https://spanjestrijders.nl/bio/hoogland-arnold https://onsamsterdam.nl/artikelen/transvaalbuurt-tussen-boerenoorlog-en-anti-apartheid https://mijngelderland.nl/inhoud/specials/nijmeegse-benedenstad/weeskind-dichter-vakbondsman-cees-hamet#!#customCarouselDetail https://www.gelderlander.nl/arnhem/discussie-over-slachter-van-atjeh-laait-weer-op-kan-het-beeld-van-jo-van-heutsz-blijven-staan~a5d2337e/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F